Địa sâm - Món ngon bồi bổ cơ thể
Địa sâm, tên khác là sá sùng, sâm đất, đồn đột, con chặt khoai (vì ngoại hình giống củ khoai), thuộc họ sâu đất (Sipunculidae), có hai loài: Loài nhỏ, tên khoa học là Sipumculus nudus, là một loài giun biển, cỡ nhỏ dài khoảng 10cm, nặng 10-20g. Thân hình trụ thon tròn như cái ống, màu hồng nhạt. Phần giữa thân có 30 sợi cơ dọc xếp bao quanh, rất linh hoạt. Một đầu thân thuôn hẹp lại thành vòi tận cùng là miệng, có nhiều xúc tu rất nhỏ bao quanh; trực tràng và hậu môn nằm gần vòi. Đầu kia thắt lại, phẳng dẹt. Loài to (Sipunculus sp.), còn có tên là địa sâm chuối, có cỡ lớn hơn, có thể nặng đến 120g, thân màu nâu nhạt, cơ dọc ở giữa thân dưới 30 sợi, hoạt động chậm chạp.
Địa sâm có nhiều ở vịnh Bắc Bộ (Minh Châu, Quan Lạn, Đông Linh...), Nha Trang (Cửa Bè, Hòn Rùa, Bích Đầm), Bến Tre, Bạc Liêu, Minh Hải, Côn Đảo. Thường tập trung ở bãi biển, nơi có gò đất cao, nhiều cát pha bùn, thủy triều lên xuống, dưới tán rừng ngập mặn um tùm; thân vùi sâu trong cát có khi đến 30cm, chỉ thò vòi ra ngoài.
Mùa khai thác địa sâm chủ yếu vào tháng 3-7, lúc này, địa sâm có chất lượng tốt nhất và điều kiện thời tiết cũng rất thuận lợi. Khi thủy triều xuống, nhặt lấy những con chui lên mặt cát hoặc dùng cuốc xẻng xắng vài nhát để thu hoạch.
Địa sâm tươi có màu nâu đỏ, trông bề ngoài có hình dạng giống như con giun đất
Địa sâm tươi có màu nâu đỏ, trông bề ngoài có hình dạng giống như con giun đất (trùn đất), trên mình có những sợi vân nhỏ li ti, nhưng kích thước lớn hơn giun đất và ruột chứa nhiều cát. Địa sâm sống trong hang sâu dưới cát. Địa sâm còn được gọi bằng nhiều tên khác nhau như bông thùa, sâm đất, chặt bông... Địa sâm tươi có thân nhũn, mát như giun đất, chỉ khác ở chỗ miệng của Địa sâm được bao quanh bằng 18 đến 24 tua cảm, tua này có thể lộn vào trong cơ thể. Địa sâm không phân đốt, không có ngăn vách như giun đất.
Phần ngon nhất của Địa sâm chính là thành cơ thể, đó là một vách cơ khỏe. Điều đặc biệt là khi bị đe dọa, Địa sâm có thể co cơ thể lại thành khối trông giống như củ lạc to. Địa sâm giống như một chiếc túi cát mỏng, vì thế để chế thành Địa sâm khô đem bán thì trước tiên là phải thả Địa sâm vào nước biển, lộn ruột để bỏ hết cát ra ngoài, tiếp đến rửa bằng muối cho bớt tanh, rồi cho vào chảo rang cho khô. Sau đó, tiếp tục bỏ ra rổ, xoa cho hết những hạt cát còn lại bám lại; kế đến là mang luộc vừa sôi, phải có kỹ thuật luộc để Địa sâm không chín hẳn mà cũng không bị ươn, rồi chọn ngày nắng thật to mang phơi hai hoặc ba nắng là được. Địa sâm sau khi phơi khô có hình dạng như miếng vỏ cây khô quăn queo, có thể để được trong thời gian dài.
Địa sâm sau khi phơi khô có hình dạng như miếng vỏ cây khô quăn queo
Người ta đã phân tích thành phần dinh dưỡng trong Địa sâm có nhiều axit amin, glyxin, alanin, glutamin, succinic… và nhiều taurin, khoáng chất. Trong Địa sâm khô thấy chứa acid amin tự do 10,3%, trong đó acid amin có vị ngọt như glycin 3,2%, alanin 2,5%, glutamin 0,25%, succinic 0,35%… là chất tạo nên hương vị thơm ngọt của loài hải sản này. Trong Địa sâm còn giàu taurin 3,2%, chất khoáng 1,2%, nên ngay từ xa xưa, loại hải sản này đã được mệnh danh là địa sâm. Còn gần đây, theo kết quả nghiên cứu của Trường Đại học Khoa học tự nhiên TP. Hồ Chí Minh cho thấy, Địa sâm là loại giàu dinh dưỡng với lượng đạm khá cao, chứa nhiều acid amin quý và nhiều khoáng chất, cụ thể có tới 17 nguyên tố khoáng và 18 loại acid amin với 8 loại không thể thay thế phải dung nạp từ thực phẩm…
Bởi vậy xưa kia, khi chưa ra đời bột ngọt, người ta vẫn sử dụng sá sùng để chế biến thành nước phở thơm ngon; ngày nay, sá sùng trở thành loại đặc sản cao cấp dùng cho các quý ông tại các nhà hàng sang trọng vì nó vừa bổ dưỡng lại thơm ngon hơn cá mực.
Theo kinh nghiệm dân gian của Việt Nam và Trung Quốc, thịt địa sâm phơi hoặc sấy khô, rồi nướng giòn, tán nhỏ, rây bột mịn, uống với liều 6-10g mỗi lần với nước ấm hoặc rượu, ngày 3 lần là thuốc bổ thận, tráng dương, ích tinh chữa yếu sinh lý, liệt dương.
Dưới đây xin nêu vài phương thuốc tiêu biểu trị liệu các bệnh chứng có dùng Địa sâm.
Chữa yếu sinh lý, liệt dương:
Theo kinh nghiệm dân gian của Việt Nam và Trung Quốc, thịt Địa sâm phơi hoặc sấy khô rồi nướng giòn, tán nhỏ, rây bột mịn, uống với liều 6 – 10g mỗi lần, chiêu với nước ấm hoặc rượu, ngày 3 lần. Thuốc có công hiệu bổ thận, tráng dương, ích tinh.
Hoặc dùng món ăn thuốc (có công dụng bổ ngũ tạng, tư âm, tráng dương, tăng cường khí lực cho cơ thể, chữa yếu sinh lý): Lá dâm dương hoắc 50g, rửa sạch cho vào đáy nồi, đổ ngập nước rồi để xửng lên trên, Địa sâm tươi 200g trộn đều với 50g lá hẹ, dầu vừng 20g, rồi xếp đều Địa sâm đã được trộn đều lên trên xửng và hấp, đun sôi 15 phút là ăn được, chấm với nước mắm chua cay hay muối tiêu, chanh.
Trị chứng triều nhiệt (biểu hiện nóng chưng bốc ở tầng sâu bên trong, hay sốt về chiều, đổ mồ hôi trộm gặp trong lao phổi, lao xương khớp):
Dùng Địa sâm khô 5g, cát cánh 5g và tuyền phúc hoa 3g, sắc uống mỗi ngày 1 thang, chia 3 lần. Hay dùng Địa sâm khô 5g, thanh cao 5g, địa cốt bì 3g, sắc uống ngày 1 thang, chia 2 – 3 lần uống.
Trị hen suyễn ho đờm: Địa sâm khô 5g, cát cánh 5g, tuyền phúc hoa 3g, sắc uống ngày 1 thang.
Trị răng lợi sưng đau: Địa sâm tươi 10g, khô 5g, sắc uống chia 2 lần.
Món ăn chế biến từ Địa sâm.
Loại thực phẩm này tuy đắt nhưng vẫn được nhiều người lùng mua bằng được là bởi những đồn thổi từ kinh nghiệm dân gian cho sá sùng là thần dược tráng dương "ông ăn bà khen hay". Tuy chưa có công trình nghiên cứu khoa học nào được thực hiện đầy đủ về công dụng trị liệt dương từ sá sùng, nhưng thực tế không thể phủ nhận đây là một loại thực phẩm giàu chất dinh dưỡng, có công dụng tốt trong việc bồi bổ sức khỏe, khí lực.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét